Garderen

Prins Heerlijk Garderen Garderen, een dorp met geschiedenis Het wapen van Garderen De Oranjes en Garderen Garderen, baken in het groen Wandelen met het oog op de geschiedenis Het ‘Solse Gat’ ‘De Dunen’ De zandverstuivingen, uniek in Europa

Prins Heerlijk Garderen

Een plaatje, van welke kant je ook komt, dat is het uitzicht op Garderen, baken in het groen. Een baken in een zeer gevarieerd landschap: oeroude statige bossen, glooiende weilanden, heidevelden. Garderen is een sfeervol, gezellig dorp waar heel veel zomergasten graag komen en terugkomen. Vanwege de omgeving, vanwege de gastvrijheid en vanwege de rust. De ondernemers van Garderen heten u van harte welkom.

Garderen, een dorp met geschiedenis

Garderen kent een rijke historie en in de directe omgeving zijn de sporen van de diverse ijstijden zelfs nog te zien. Tot 1447 was het Schoutambt Garderen zelfs de hoofdplaats van de gemeente, omdat hier de Schout, tevens herbergier, woonde. De naam Garderen is terug te voeren op ‘Gard’ en ‘haar’, in de betekenis van gaarde op een lage heuvel.

De rust en de schoonheid van Garderen en haar omgeving trok in het begin van de 19e eeuw al vakantiegangers. Deze gasten bewoonden dan tijdelijk en tegen vergoeding de huizen van de dorpsbewoners, die gedurende die tijd zelf hun intrek namen in de bakhuisjes. Toen eenmaal de vrije zaterdag was ingevoerd, ontstond er een bloeiende recreatiesector en kwamen de echte recreatiebedrijven van de grond.

De komst van de vele zomergasten heeft uiteraard zijn invloed op Garderen: een goede invloed. Garderen heeft haar eigen identiteit van pittoresk, Veluws dorp weten te behouden terwijl ze ook uitstekend inspeelt op de behoeften van de gasten en veel vertier weet te bieden, met behoud van rust en ruimte.

Het wapen van Garderen

Het Wapen van Garderen staat vol symboliek. De bijenkorf verwijst naar de heidevelden en de imkerij, maar tegelijkertijd ook naar het nijvere sociale leven en de samenwerking van de inwoners op alle gebieden. De Lutherroos is een symbool voor Anastasius Veluanus, de hervormer van de Veluwe. De kerk met haar toren geeft de oudheid van het dorp weer, terwijl de bomen er omheen refereren aan het bos Wardlo, dat inmiddels is verdwenen.

De Oranjes en Garderen

Met Apeldoorn en Paleis Het Loo zo dichtbij, kan het niet anders dat er banden zijn tussen de koninklijke familie en Garderen. Koningin Wilhelmina nam graag het penseel ter hand om rond Garderen verschillende geliefde plekjes te schilderen. Willen III gebruikte het Uddelermeer als hofvijver. Op verschillende plekken komen Koningswegen voor, dat zijn de oude jachtwegen die zijn aangelegd in opdracht van Willem III. Deze wegen vormen verbindingen tussen de jachthuizen en de bossen waarin werd gejaagd.

Eén van Nederlands bekendste schaapherders, Klaas van Essen, ligt naast de NH Kerk op ‘de kerkhof’ begraven. Zijn graf stamt uit 1867. Hij was een goede vriend van het koninklijk huis, wat blijkt uit de ondertekening op zijn grafsteen: ZM Koning Willem III en ZKH Prins Frederik Hendrik der Nederlanden.

Garderen, baken in het groen

Op mooie dagen kon men vanuit Garderen helemaal tot aan de Zuiderzee kijken. Omdat Garderen hoog ligt, kon dat ook andersom: Garderen was met haar molen en haar toren zelfs een baken voor de vissers.

De toren is gebouwd in de 14e eeuw, de klokkentoren is er in de 15e eeuw bijgekomen en de spits is opgebouwd in de 18e eeuw. Recent, in de 21ste eeuw, is er dankzij een legaat zelfs een carillon geplaatst in de toren.

Korenmolen ‘De Hoop’ is gebouwd in 1853, maar volgens de annalen werd er al in 1434 windrecht betaald aan de Hertog van Gelre. Het maalwerk hoort dus bij de oudste geschiedenis van Garderen.

De molen is een drukbezochte plaats. Op de benedenverdieping is de VVV te vinden, de plek waar men alle informatie over Garderen en omgeving kan vinden. De bovenverdieping is te bezichtigen, zelfs werkend want de molen maalt nog steeds. De producten, waaronder overheerlijk pannenkoekenmeel, zijn te koop.

Maak eens een rustige avondwandeling in het donker en u ziet deze blikvangers nog steeds als baken, dankzij de sfeervolle verlichting in het donker.

Wandelen met het oog op de geschiedenis

De omgeving van Garderen is oeroud en in het landschap zijn daar sporen van te zien. Indrukwekkende sporen, die soms zelfs voelbaar zijn. In de natuur rondom Garderen ontmoet men de geschiedenis.

Vanuit Garderen wandelt u via een mooie route in een kwartiertje naar Bergsham, een bijzondere plek net ruim 2500 jaar oude grafheuvels (tumili) uit de oude- en middelbronstijd (1700 – 700 voor Chr.). De voorwerpen die bij opgravingen gevonden zijn, kunt u bewonderen in het Veluws Museum Nairac in Barneveld.

Op de weg van Garderen naar Uddel, net na de Solse Berg, ziet u overblijfselen van de smeltwater-terrassen uit één van de ijstijden. Ze zijn te herkennen als drie hellingen in de weg. Door de noordelijke ijsafsluiting kon het water niet wegstromen en ontstond er een meer tegen de Solse Berg. Toen het ijs langzaam maar zeker verdween, zakte het water en vormde gedurende een bepaalde tijd terrassen.

Iets verderop ligt het Uddelermeer, ook een overblijfsel uit de ijstijden. Eerst was dit meer een ijsheuvel die diep in de grond doordrong, een pingo genaamd. Na het wegsmelten bleef een meer achter. Bij het meer ligt de Hunnenschans, een verdedigingswerk uit de vroege middeleeuwen.

Het ‘Solse Gat’

Op een half uurtje lopen vanaf Garderen ligt het Solse Gat, een mysterieuze plek waar veel verhalen over de ronde doen. Vanaf het dorp neemt men eerst de Speulderbosweg en daarna de Laak, die de scheiding vormt tussen het Speulderbos en het Sprielderbos. Prachtige bossen met een oeroude geschiedenis. Vrij plots duikt dan het Solse Gat op, altijd een verrassing en vooral in de herfst en de lente vindt u hier een weergaloze schoonheid.

Het Solse Gat is in de zomer van 2001 door Staatsbosbeheer gerestaureerd. Nu staat er weer een mooie plas water waar de zon ook bij kan komen, zodat het leefmilieu voor planten, dieren en amfibieën is verbeterd. En voor de mens is het een prachtig plekje om van te genieten. Bij daglicht, maar zeker ook in de nacht bij het licht van de maan. De verhalenvertellers van de Stichting Jac. Gazenbeek brengen graag de legende tot leven en wie weet, hoort u ook het zachte luiden van de klokken van een verloren gegaan klooster……….

‘De Dunen’

Tijdens één van de latere ijstijden kreeg de wind vrij spel op de nog bijna boomloze vlaktes. Het zand stoof op en sloeg vlak bij Garderen in het Speulderbos neer. Nu is dit een schitterend natuurgebied van ongeveer een kilometer met veel in elkaar overlopende heuvels, die aan de ene kant zacht glooiend zijn, aan de andere kant juist steile hellingen hebben. Het oude boombos met veel kromme beuken en eiken ligt in de diepte en geeft in alle jaargetijden een indrukwekkend aanzicht.

De zandverstuivingen, uniek in Europa

Het Kootwijkerzand en Harskamperzand zijn de grootste zandverstuivingen van Europa. Een uniek gebied van een ongekende schoonheid, waar men uren kan wandelen zonder een ander mens tegen te komen. Wie vroeg uit de veren is, kan wel herten en reeën zien. In de vroege middeleeuwen waren deze zandvlaktes normale leefgebieden waar de boeren woonden en werkten. Zij hadden de grond nodig en pleegden roofbouw, zonder dat te beseffen. De grond verarmde, de wind kreeg vat op het zand en zo ontstonden de grote zandverstuivingen. Dat bedreigde de dorpen weer. In 1898 begon Staatsbosbeheer met herbebossing, om zo het stuifzand tegen te houden. Nog steeds zijn er in het gebied zelf ‘wandelende duinen’, maar de dorpen eromheen zijn beschermd. De oude dennen die in het stuifzand zijn opgegroeid zijn herkenbaar aan hun gedrongen vorm en brede takken. eindelijk grote zandverstuivingen.